Mam nadzieję, iż Koledzy Ginekolodzy nie obrażą się za “wejście w szkodę”. Motywowany pytaniami, dla zachowania ciągłości informacji i spójności wywodu w innych działach postanowiłem coś na ten temat napisać.

Zespół policystycznych jajników – co to właściwie jest? Jak to wykryć?

Rzecz w tym, iż do końca nie wiadomo. Pojęcie to wzięło się ze współistnienia kilku pozornie nie związanych ze sobą zaburzeń. Oto ich skrócona lista:

  • Hiperandrogenizm – objawy hiperandrogenizmu (hirsutyzm – dodatkowe owłosienie, trądzik)  lub nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych – wszystko omówione w rozdziale o hiperandrogenizmie
  • Brak owulacji lub nieregularna owulacja
  • Policystyczne jajniki (12 lub więcej pęcherzyków (2-9mm) w każdym jajniku i/lub objętość jajnika ponad 10ml) – to oczywiście stwierdzamy w USG
  • Zaburzenia metaboliczne jak nieprawidłowy wynik testu obciążenia glukozą, otyłość, u niektórych tzw zespół metaboliczny (współistnienie otyłości, zaburzeń cukrowych, lipidowych i nadciśnienia)
  • Nieprawidłowy iloraz wyników badania poziomu hormonów przysadkowych LH i FSH

Wg aktualnych kryteriów w rozpoznaniu PCOS liczą się pierwsze trzy grupy zaburzeń, aby rozpoznać PCOS potrzebne są dwa z nich. Pozostałe – mają charakter pomocniczy – tzn zwracamy na nie uwagę, czy są czy ich nie ma, mają znaczenie przy leczeniu, ale nie decydują o rozpoznaniu. Rozpoznanie PCOS musi poprzedzić wykluczenie innych przyczyn zaburzeń owulacji i hiperandrogenizmu jak:

  • Hiperprolaktynemii i niedoczynności tarczycy (czytając moje wynurzenia wiesz już Droga Czytelniczko, iż niedoczynność tarczycy wywołuje hiperprolaktynemię, zatem z badaniem prolaktyny najlepiej wykluczyć też niedoczynność tarczycy oznaczając TSH)
  • Nadnerczowych przyczyn hiperandrogenizmu (gruczolaki hormonalnie czynne, wrodzony przerost nadnerczy) . Przesiewowe badania to ultrasonografia, DHEAS, w przypadku podejrzenia wrodzonego przerostu nadnerczy 17-hydroksyprogesteron (17-OHP). Opisano to w odpowiednich rozdziałach. Wbrew wcześniejszym poglądom – niewielkie podwyższenie poziomu powyższych hormonów może mieć związek rownież z zespołem policystycznych jajników. W przypadku braku innych objawów chorób nadnerczy a istnienia objawów PCOS – wiążemy to raczej z tym drugim.
  • Gruczolaków jajników hormonalnie czynnych (to załatwi USG, które przecież i tak przy podejrzeniu PCOS jest wykonane)

Przyczyny PCOS

W skrócie – ilu badaczy tyle hipotez. Zakończmy na konstatacji, iż przyczyna jest uwarunkowana genetycznie, nieusuwalna i nieznana.

Konsekwencje PCOS

Oczywiście coś, z czym pacjentka zgłasza się do lekarza to nie stwierdzenie “chyba mam PCOS” tylko jego konsekwencje – objawy hiperandrogenizmu (hirsutyzm, trądzik) nieregularne miesiączki, problemy z zajściem w ciążę i opisane powyżej problemy metaboliczne.

Leczenie PCOS

Lekiem, który najwięcej “zamieszał” w sprawie PCOS, niejako zwrócił uwagę na konieczność rozpoznawania tego zespołu – jest metformina – lek przeciwcukrzycowy. Okazało się, iż podawanie go nie tylko może unormować gospodarkę cukrową u osób z jej zaburzeniami, nie tylko przyczynić się do spadku wagi ciała, ale również zmniejszyć objawy hiperandrogenizmu, przywrócić cykle owulacyjne i umożliwić zajście w ciążę. Podajemy go u większości chorych z otyłością i wg indywidualnych wskazań u innych pacjentek.

Trudno przecenić znaczenie redukcji masy ciała u otyłych pacjentek. Stosujemy tu wszystkie typowe metody (ograniczenia dietetyczne, sport, wsparcie psychologiczne). Więcej o tym w rozdziale o otyłości.

Poza tym leczenie polega na próbie zwalczenia opisanych powyżej konsekwencji PCOS – a więc:

  • Hyperandrogenizm zwalczamy lekami antykoncepcyjnymi, ewentualnie skojarzonymi z lekami antyandrogennymi – dokładniejszy opis w rozdziale o hyperandrogenizmie
  • Przy problemach z zajściem w ciążę, cyklach bezowulacyjnych, stosujemy lek indukujący owulację o nazwie klomifen (Clostilbegyt), ew. syntetyczny hormon przysadkowy FSH.
  • Niekiedy podejmowana jest decyzja o leczeniu operacyjnym – tzw. drillingu jajnika lub też o zapłodnieniu in vitro.