Struktura anatomiczna: Tarczyca
Jakie dolegliwości mogą występować w przypadku chorób tarczycy?

Wbrew pozorom to trudny problem - w skrócie można odpowiedzieć, że wszystkie i żadne.

W wypowiedziach pacjentów daje się zauważyć nadmierne akcentowanie problemów związanych z tarczycą przy równoczesnym unikaniu innych kwestii: ginekologicznych, związanych z menopauzą, andropauzą, osteoporozą czyli ogólnie mówiąc problemów dotyczących zmian hormonalnych związanych z wiekiem, a także zaburzeniami gospodarki wapniowo-fosforanowej.

Niezwykle drażliwą kwestią są dolegliwości, które można wiązać z niewłaściwym trybem życia, błędnie wiązane z rzekomymi lub istniejącymi, ale bezobjawowymi chorobami tarczycy. Próba zwrócenia uwagi na te sprawy często skutkuje napiętą atmosferą w gabinecie, dla jej rozluźnienia przygotowałem tekst o leczeniu alternatywnym (tylko dla osób obdarzonych poczuciem humoru).

Bardzo często rozpoznanie choroby tarczycy maskuje inne o wiele groźniejsze choroby i prowadzi do zwłoki w ich leczeniu. Z drugiej strony wiele chorób, jak na przykład depresja, zaburzenia rytmu serca czy niewydolność krążenia mogą być następstwem zaburzeń tarczycy.

Jakie więc w końcu są objawy chorób tarczycy?

Guzki i powiększenie tarczycy zazwyczaj nie wywołują żadnych objawów. W przypadku dużego (ale naprawdę dużego) powiększenia tarczycy mogą wystąpić duszności i uczucie ucisku w okolicy szyi oraz trudności w połykaniu. Guzek tarczycy może być przyczyną omówionej niżej nadczynności tarczycy, niekiedy ma podłoże nowotworowe.

Nadczynność tarczycy – nadpobudliwość, spadek masy ciała, ciągła szybka akcja serca, czasami osłabienie mięśni i biegunki.

Jeżeli zaburzenie to stanowi następstwo choroby Gravesa i Basedowa, mogą pojawić się objawy specyficzne dla tego schorzenia, na przykład oftalmopatia tarczycowa: skargi na ból, pieczenie gałek ocznych, czasami wytrzeszcz, podwójne widzenie, zaburzenie widzenia kolorów.

Niedoczynność tarczycy – wysuszenie skóry (zwłaszcza na łokciach i kolanach), obrzęki, wzrost masy ciała (ale nie zawsze ilości tkanki tłuszczowej), zaparcia, osłabienie i przede wszystkim objawy depresji, a także pogorszenie sprawności intelektualnej. U osób w starszym wieku, u których współwystępują choroby układu sercowo-naczyniowego, nierzadko pierwszą manifestacją niedoczynności tarczycy jest nasilenie objawów niewydolności krążenia.

Warto kolejny raz podkreślić, że objawy niedoczynności/nadczynności tarczycy są następstwem nieprawidłowego stężenia hormonów. Po wyrównaniu poziomu hormonów nie powinniśmy spodziewać się objawów.

Zapalenia tarczycy - ich skutkiem mogą być wspomniane poprzednio nadczynność, niedoczynność czy powiększenie tarczycy z wymienionymi objawami, choć często przebiegają bezobjawowo. W przypadku choroby Gravesa i Basedowa może dojść do opisanej powyżej oftalmopatii tarczycowej. Chorobom zapalnym tarczycy towarzyszą niekiedy inne zaburzenia autoimmunologiczne, co omówiono w rozdziale dotyczącym choroby Hashimoto. Wbrew powszechnemu mniemaniu dość rzadko zdarzają się zapalenia tarczycy z towarzyszącym bólem okolicy szyi (tak się dzieje na przykład podostrym zapaleniu tarczycy de Quervaina, rzadziej w chorobie Gravesa i Basedowa).

Na temat problemów i dolegliwości dotyczących psychiki więcej informacji znajduje się w poświęconym temu rozdziale: Problemy psychiczne a choroby tarczycy.

Zarówno nadczynność, jak i niedoczynność tarczycy mogą powodować u kobiet zaburzenia cyklu miesiączkowego, a co za tym idzie – niepłodności.

Spotyka się oczywiście dziesiątki innych objawów niedoczynności tarczycy, takich jak łysienie, budząca grozę bradykardia (zwolnienie częstotliwości rytmu serca) czy śpiączka hipometaboliczna. Są to jednak objawy wieloletniej, nieleczonej, bardzo zaawansowanej niedoczynności, u zaniedbanych pod względem medycznym pacjentów, których latami nie widział lekarz. Na szczęście sytuacje takie zdarzają się coraz rzadziej – obecnie pacjent, z którym jest "coś nie tak", lub pacjent w ciężkim stanie ogólnym, po prostu trafia do szpitala, gdzie oznaczanie stężenia hormonów tarczycy należy już do rutyny. U takiej osoby nie wystąpi śpiączka hipometaboliczna, ponieważ jest już hospitalizowana z powodu niewydolności krążenia.

Ze względu na złożoną rolę, jaką odgrywają hormony tarczycy, objawy w nadczynności i niedoczynności tego gruczołu mogą być najróżniejsze. Paradoksalnie, wcale nie takie rzadkie jest tycie w początkowej fazie nadczynności tarczycy lub w efekcie przedawkowania hormonów tarczycy (związki te stymulują łaknienie).

Chciałbym podkreślić, że są to dolegliwości nieswoiste, mogą być spowodowane wieloma innymi przyczynami. Nie ma podstaw do wiązania ich z chorobami tarczycy, jeżeli wyniki badań obiektywnych (np. oznaczanie stężenia hormonów czy USG – p. rozdziały o badaniach) nie potwierdzają tego rozpoznania.

Jakie dolegliwości zazwyczaj nie są spowodowane chorobami tarczycy?


  • Kaszel, odkrztuszanie wydzieliny – to zazwyczaj następstwo przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) potocznie zwanej przewlekłym zapaleniem (nieżytem) oskrzeli
  • Ból w okolicy szyi wywołany jest najczęściej przez problemy związane z kręgosłupem albo zakażeniem dróg oddechowych (jak wspomniałem powyżej zapalenia tarczycy wywołujące bolesność gruczołu nie zdarzają się często).
  • Ucisk w okolicy szyi i zaburzenia połykania – gruczoł musi być znacznie powiększony, żeby wywołać takie objawy. Jeżeli wykrywamy tylko małe guzki – to fałszywy trop. Zaburzenia połykania częściej są wywołane schorzeniami układu pokarmowego lub schorzeniami neurologicznymi.
  • Chrypka i zaburzenia mówienia – zdarzają się po operacji tarczycy lub w przypadku dużych naciekających nowotworów tego gruczołu – w przypadku małych guzków na pewno nie. Zazwyczaj takie objawy są wynikiem chorób krtani, niekiedy schorzeń neurologicznych. Niezależnie od przyczyn, wystąpienie tych dolegliwości wymaga niezwłocznej oceny laryngologicznej w celu wykrycia lub wykluczenia choroby krtani i oceny ruchomości strun głosowych. Jeżeli laryngolog rozpozna zaburzenie ruchomości strun bez cech innej choroby krtani, wtedy należy się skierować do endokrynologa, w drugiej kolejności do neurologa.
  • Duszności - mogą wystąpić w przypadku bardzo powiększonej tarczycy, w przypadku drobnych guzków – absolutnie nie! Najczęstszą przyczyną duszności są choroby układu oddechowego (astma, POChP niekiedy nieprawidłowo utożsamiana z astmą) oraz układu krążenia.
  • Otyłość – zazwyczaj stanowi poważny problem. Podstawową przyczyną tego zaburzenia są czynniki genetyczne, żywieniowe i środowiskowe (brak ruchu, zainteresowań sportowych, spożywanie głównego posiłku wieczorem itd.). Warto pamiętać, że z wiekiem zmniejsza się zapotrzebowanie na kalorie (stąd częste tłumaczenie: „jem tyle, co kiedyś, a tyję”). Zjawisko to ma związek z somatopauzą, adrenopauzą i andropauzą. Jeżeli nie stwierdzimy niewyrównanej (nieleczonej) niedoczynności lub nadczynności tarczycy, nie ma podstaw do wiązania zaburzeń masy ciała z chorobami tarczycy. Pozostaje wówczas unikanie grzechów głównych: V i VII, oraz alternatywne leczenie jodem. O otyłości jest osobny artykuł...

Jakie inne nieprawidłowości są częstą przyczyną objawów, które pacjenci błędnie wiążą z chorobami tarczycy?
:
  • Zaburzenia somatyzacyjne, pochodzenia psychogennego – najczęstsza przyczyna ucisku w okolicy szyi, duszności, złego samopoczucia, trudności w przełykaniu czy kołatania serca. Problem polega na uświadomionych lub nieuświadomionych problemach, które pacjent somatyzuje, czyli odczuwa jako dolegliwości chorobowe (dawniej zwane nerwicą, teraz to określenie zostało zastąpione ogólnym terminem „zaburzenia somatyzacyjne”).
  • Choroby afektywne czyli samoistna (endogenna) depresja lub zaburzenia afektywne dwubiegunowe (cykliczne wahania nastroju). Dużo więcej o ich objawach w rozdziale problemy psychiczne a choroby tarczycy.
  • Menopauza - kołatania serca, potliwość, pobudliwość. (zob. też rozdział poświęcony zmianom hormonalnym związanym z wiekiem)
  • Mała "kondycja" fizyczna – stan związany z brakiem ruchu, wysiłku fizycznego, nadwagą, VII grzechem głównym, oglądaniem telewizji więcej niż 2 godziny dziennie, nieadekwatnie długim przebywaniem na zwolnieniach chorobowych, świadomą lub mimowolną symulacją w celu uzyskania zasiłku rentowego. Objawia się dusznością wysiłkową, potliwością i kołataniem serca w czasie wysiłku, ogólnym złym samopoczuciem.
  • Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP, często błędnie nazywana astmą) - duszności.
  • Choroba niedokrwienna serca - ucisk i ból u podstawy szyi.
  • Niewydolność krążenia - duszności, obrzęki.
  • Zaburzenia neurologiczne związane z chorobą Parkinsona lub chorobami naczyń mózgowych - zaburzenia połykania, senność, złe samopoczucie.
  • Choroby krtani - chrypka.
  • Choroby przełyku - trudności w połykaniu, ból i ucisk w okolicy szyi.
  • Inne choroby przewodu pokarmowego, zaburzające perystatykę jelit, co powoduje zaparcia lub biegunki. To temat rzeka – aby go dokładnie opisać, należałoby mu poświęcić kilka stron.
  • Anemia – dość złożony problem. Z jednej strony niedokrwistość, w której przypadku poziom hemoglobiny wynosi 10 g/dl, stanowi typowy objaw u osób chorych na długotrwałą, nasiloną niedoczynność tarczycy (gdy TSH 50-100 mU/l). Z drugiej jednak, w razie wykrycia niewielkich zaburzeń tarczycy lub po wyrównaniu poziomu hormonów tarczycy za pomocą leków, wiązanie takiej anemii z chorobami tarczycy jest nieodpowiedzialne, może się na przykład skończyć przeoczeniem guza jelita.

Jeszcze raz pragnę podkreślić, że moje ostrożne podejście do dolegliwości, z jakimi pacjenci zgłaszają się do mnie, ma na celu dociekanie prawdy i dobro chorego. Jaki cel będzie miało koncentrowanie się na guzkach tarczycy u pacjenta z trudnościami w połykaniu, gdy jego dolegliwości mogą być spowodowane (oby nie!) guzem przełyku lub płuca? Czy lekarz ma tylko przytakiwać czy też powinien chcieć pomóc?

Serwis ten nie służy oczywiście jako podręcznik do samodzielnego leczenia! Do tego wiadomości w nim zawarte są zupełnie niewystarczające! Pominięto wiele rzadszych, występujących problemów!

Dalej->