PCOS - Zespół policystycznych jajników

Mam nadzieję, iż Koledzy Ginekolodzy nie obrażą się za "wejście w szkodę". Motywowany pytaniami, dla zachowania ciągłości informacji i spójności wywodu w innych działach postanowiłem coś na ten temat napisać.

Zespół policystycznych jajników - co to właściwie jest? Jak to wykryć?

Rzecz w tym, iż do końca nie wiadomo. Pojęcie to wzięło się ze współistnienia kilku pozornie nie związanych ze sobą zaburzeń. Oto ich skrócona lista:

• Hiperandrogenizm - objawy hiperandrogenizmu (hirsutyzm - dodatkowe owłosienie, trądzik)  lub nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych - wszystko omówione w rozdziale o hiperandrogenizmie
• Brak owulacji lub nieregularna owulacja
• Policystyczne jajniki (12 lub więcej pęcherzyków (2-9mm) w każdym jajniku i/lub objętość jajnika ponad 10ml) - to oczywiście stwierdzamy w USG
• Zaburzenia metaboliczne jak nieprawidłowy wynik testu obciążenia glukozą, otyłość, u niektórych tzw zespół metaboliczny (współistnienie otyłości, zaburzeń cukrowych, lipidowych i nadciśnienia)
• Nieprawidłowy iloraz wyników badania poziomu hormonów przysadkowych LH i FSH

Wg aktualnych kryteriów w rozpoznaniu PCOS liczą się pierwsze trzy grupy zaburzeń, aby rozpoznać PCOS potrzebne są dwa z nich. Pozostałe - mają charakter pomocniczy - tzn zwracamy na nie uwagę, czy są czy ich nie ma, mają znaczenie przy leczeniu, ale nie decydują o rozpoznaniu. Rozpoznanie PCOS musi poprzedzić wykluczenie innych przyczyn zaburzeń owulacji i hiperandrogenizmu jak:

• Hiperprolaktynemii i niedoczynności tarczycy (czytając moje wynurzenia wiesz już Droga Czytelniczko, iż niedoczynność tarczycy wywołuje hiperprolaktynemię, zatem z badaniem prolaktyny najlepiej wykluczyć też niedoczynność tarczycy oznaczając TSH)
• Nadnerczowych przyczyn hiperandrogenizmu (gruczolaki hormonalnie czynne, wrodzony przerost nadnerczy) . Przesiewowe badania to ultrasonografia, DHEAS, w przypadku podejrzenia wrodzonego przerostu nadnerczy 17-hydroksyprogesteron (17-OHP).  Opisano to w odpowiednich rozdziałach. Wbrew wcześniejszym poglądom - niewielkie podwyższenie poziomu hormonu DHEAS może mieć związek rownież z zespołem policystycznych jajników. W przypadku braku innych objawów chorób nadnerczy a istnienia objawów PCOS  - wiążemy to raczej z tym drugim.
• Gruczolaków jajników hormonalnie czynnych (to załatwi USG, które przecież i tak przy podejrzeniu PCOS jest wykonane)

Przyczyny PCOS

W skrócie - ilu badaczy tyle hipotez. Zakończmy na konstatacji, iż przyczyna jest uwarunkowana genetycznie, nieusuwalna i nieznana.

Konsekwencje PCOS

Oczywiście coś, z czym pacjentka zgłasza się do lekarza to nie stwierdzenie "chyba mam PCOS" tylko jego konsekwencje - objawy hiperandrogenizmu (hirsutyzm, trądzik) nieregularne miesiączki, problemy z zajściem w ciążę i opisane powyżej problemy metaboliczne.

Leczenie PCOS

Lekiem, który najwięcej "zamieszał" w sprawie PCOS, niejako zwrócił uwagę na konieczność rozpoznawania tego zespołu - jest metformina - lek przeciwcukrzycowy. Okazało się, iż podawanie go nie tylko może unormować gospodarkę cukrową u osób z jej zaburzeniami, nie tylko przyczynić się do spadku wagi ciała, ale również zmniejszyć objawy hiperandrogenizmu, przywrócić cykle owulacyjne i umożliwić zajście w ciążę. Podajemy go u większości chorych z otyłością i wg indywidualnych wskazań u innych pacjentek.