Guzki i inne choroby nadnerczy

Guzki (guzy) i inne choroby  nadnerczy stają się powoli problemem podobnym do guzków tarczycy - wzrost skuteczności metod badawczych, wzrost częstości badań owocuje wzrostem ich wykrywalności.

Co to są nadnercza i do czego służą:

Nadnercza to gruczoły wydzielania wewnętrznego znajdujące się - jak sama nazwa mówi - w łączności z górnym biegunem nerek. Prawidłowe nadnercze składa się z:

Jak wykrywamy guzki nadnerczy:
O wyglądzie nadnerczy informuje nas badanie USG, tomografia komputerowa (KT) lub badanie rezonansu magnetycznego (MRI). Prawidłowa kora i rdzeń jest jednorodna, jeżeli w tych badaniach ukazują się jakieś twory -nazywamy je  guzkami (guzami). Jest to dość  częsta przypadłość - stwierdzamy je u 4% osób powyżej 60 roku życia. W badaniu USG nie zawsze nadnercza są dobrze widoczne  - zdarzają się rozpoznania fałszywie dodatnie (opisanie nieistniejącego guzka) jak i fałszywie ujemne (brak opisu istniejącego guzka). Z tego powodu guzek opisany w USG weryfikujemy badaniem KT.

Jakie jest znaczenie guzków nadnerczy

Tak jak w przypadku wszystkich innych gruczołów wydzielania wewnętrznego - obecność guzka nakazuje wykluczyć następujące sytuacje;

Odnośnie pierwszego pytania - odpowiedź daje badanie tomografii komputerowej czasami uzupełniane przez badanie rezonansu magnetycznego. Analiza tych badań - to już zadanie endokrynologa we współpracy z radiologiem, w każdym razie pozwalają one ocenić ryzyko procesu złośliwego i podjąć decyzję o ew. leczeniu operacyjnym. Biopsja w przypadku nadnerczy (w odróżnieniu od tarczycy) - zazwyczaj nie jest wykonywana ze względu na małą skuteczność i ryzyko badania.

Odnośnie drugiego pytania - czy guzki wydzielają nieprawidłową ilość hormonów - tutaj odpowiedź daje badanie pacjenta, jego dolegliwości i objawy chorobowe uzupełnione przez celowane badania hormonalne. W przypadku istnienia guzka kory nadnerczy szukamy:

Zespołu Cushinga - wywołanego przez hormony kory nadnerczy z grupy glikokortykosterydów.  Jego objawy to nieprawidłowa dystrybucja tkanki tłuszczowej (na tułowiu i karku) z czerwonymi rozstępami skóry, zanik mięśni kończyn i pośladków, nadmierne siniaczenie, nadciśnienie i cukrzyca oraz wiele innych. Badamy poziom hormonu o nazwie kortyzol zazwyczaj w teście z użyciem leku Dexamethazone - po zażyciu 1 mg leku o godz 20.00 poziom kortyzolu następnego dnia o godz. 8.00 powinien być niski.

Zespołu pierwotnego hyperaldosteronizmu (Conna) - wywołanego przez hormon kory nadnerczy o nazwie aldosteron. Objawia się to nadciśnieniem z niskim poziomem potasu w surowicy krwi.  Diagnostyka nie jest łatwa, zazwyczaj wymaga badań w warunkach szpitalnych, jej opis przekracza ramy tego serwisu.

Zespołu hyperandrogenizmu nadnerczowego - czyli nadmiernego wydzielania androgenów (męskich hormonów) przez nadnercza. U kobiet  objawia się to trądzikiem, nadmiernym owłosieniem i zaburzeniami miesiączkowania, u mężczyzn podejrzenie tegoż zespołu jest trudniejsze. Niestety - w przypadku guzków nadnercza tego typu objawy często świadczą o złośliwym charakterze guzka. Potwierdzenie polega na badaniu poziomu hormonów o nazwie DHEA-S oraz testosteronu.  Problemem jest możliwość niewielkiego podwyższenia poziomu DHEAS i testosteronu w zespole policystycznych jajników . Jeżeli są inne objawy tego schorzenia - przemawia to przeciwko czynności hormonalnej guzka nadnercza.

O innym aspekcie hyperandrogenizmu nadnerczowego - patrz na końcu strony.

Guzki rdzenia nadnerczy - w tym przypadku podejrzewamy  pheochromocytoma - guzka produkującego karecholaminy (adrenalinę i noradrenalinę) Objawia się to nadciśnieniem, zazwyczaj napadowym, badania polegają na szukaniu owych katecholamin i ich pochodnych w moczu.

Postępowanie z guzkami nadnerczy

Leczenia operacyjnego (czasami po przygotowaniu lekami) wymagają;

guzki o wielkości powyżej 5 cm (wiem wiem - nie wszyscy z tym wymiarem się zgadzają - wg. niektórych 4,5 cm)

W pozostałych przypadkach guzki wystarczy obserwować wykonując co pewien czas badania USG ew. KT czy hormonalne. Jakie i jak często - decyduje lekarz prowadzący.

Inne choroby nadnerczy (będę uzupełniał rozdział w zależności od zapotrzebowania)

W przypadku hyperandrogenizmu nadnerczowego przyczyną może być nie tylko guzek (rak) ale jeszcze częściej wrodzony przerost nadnerczy - zaburzenie polegające na genetycznie uwarunkowanych nieprawidłowościach w syntezie hormonów sterydowych. Badania USG/KT/MRI nie wykazują wtedy guzków, lecz powiększenie całego gruczołu, obustronnie. Wykrywanie polega na badaniu hormonu o nazwie 17-hydroksyprogesteron (17-OH-progesteron, 17-OHP), leczenie - na zażywaniu niewielkiej dawki hormonu o nazwie hydrokortyzon (czy jego długodziałających pochodnych). Leczenie to zwalcza objawy hyperandrogenizmu i zwiększa możliwość zajścia w ciążę, co w tym zaburzeniu jest problemem.