Andropauza i hipogonadyzm - niedobór męskich hormonów

Podstawowe informacje o andropauzie

Czas zająć się problemem andropauzy - niedoborem męskich hormonów związanym z wiekiem. To dość trudna i zaniedbana sprawa ze względu na problemy diagnostyczne jak też niechęć mężczyzn do podejmowania leczenia i brak niezbędnych leków.

Na początek przypomnijmy, iż podstawowym androgenem (męskim hormonem) jest produkowany przez jądra testosteron. Jego wydzielanie z kolei jest pobudzane przez hormony przysadki mózgowej, w szczególności LH (hormon luteinizujący).

Zjawisko andropauzy  - zmniejszenia wydzielania androgenów związanych z wiekiem oczywiście istnieje, ale jest to proces całkowicie odmienny od analogicznego zjawiska u kobiet, jakim jest menopauza:

• pojawia się stopniowo  - od 40-60 r.ż -następuje spadek poziomu testosteronu (podstawowego męskiego hormonu produkowanego przez jądra) ok. 1% na rok
• nie ma pojedynczego jednoznacznego objawu andropauzy (odpowiednika zaprzestania miesiączkowania u kobiet)
• nie ma jednoznacznego badania laboratoryjnego wykrywającego proces andropauzy (jakim u kobiet jest wzrost poziomu hormonu przysadkowego FSH czy spadek poziomu hormonu kobiecego - estradiolu)

Objaśniając ostatni z podanych punktów   - stopniowy spadek poziomu testosteronu jak też szeroki zakres jego norm powoduje, iż często pojawiają się objawy andropauzy jeszcze przy prawidłowych poziomach testosteronu. Nie ma też charakterystycznego wzrostu poziomu hormonów przysadkowych (typowych dla menopauzy), gdyż andropauza to nie tylko zmniejszenie zdolności jąder do produkcji testosteronu, ale także:

• zwiększenie poziomu białek wiążących androgeny (przez co są nieaktywne)
• mniejsza aktywność przysadki mózgowej  pobudzajacej jądra do produkcji testosteronu

Andropauza a hipogonadyzm

Proces andropauzy należy odróżnić od hipogonadyzmu (hypogonadyzm) - czyli niedoboru  hormonów nie z powodu naturalnych procesów starzenia, ale chorób:

• jąder
• jajników (tym nie będziemy się zajmować ustępując pola Kolegom Ginekologom)
• przysadki mózgowej lub innych struktur mózgowia
• zaburzeń genetycznych dotyczących najogólniej mówiąc różnicowania płci

W tym przypadku wykrywanie jest łatwe - poziom testosteronu jest obniżony, poziom hormonów przysadkowych LH i FSH w zależności od przyczyn - jest znacznie podwyższony (choroby jąder) albo znacznie obniżony (choroby mózgowia). Konieczne jest także przebadanie poziomu prolaktyny, gdyż objawy hipogonadyzmu mogą być wywołane przez hiperprolaktynemię. 

Objawy andropauzy i hipogonadyzmu

Objawy niedoboru androgenów  są raczej powszechnie znane:

• zaburzenie funkcji seksualnych (spadek libido, impotencja,brak satysfakcji z życia seksualnego)
• wzrost ilości tkanki tłuszczowej, obniżenie masy mięśniowej i kostnej
• zwiększenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych
• objawy psychofizyczne jak uczucie zmęczenia, zaburzenia snu, objawy depresyjne

Wykrywanie andropauzy i hipogonadyzmu

W przypadku hipogonadyzmu sprawa nie jest trudna - wykonujemy oznaczenia poziomu testosteronu i hormonu przysadkowego LH - interpretacje opisałem powyżej.

W przypadku podejrzenia objawów andropauzy powyższe oznaczenia oczywiście wykonujemy (chociażby w celu wykluczenia/rozpoznania hipogonadyzmu)  ale problem  jest trudniejszy:

• objawy sugerujące andropauzę są nieswoiste i mogą być spowodowane wieloma innymi przyczynami
• poziom testosteronu w andropauzie nie musi być obniżony poniżej poziomu normy, aby wystąpiły objawy

Tutaj właśnie jest rola doświadczonego lekarza, który przeanalizuje całość sprawy, rozważy inne przyczyny zgłaszanych dolegliwości a następnie zadecyduje czy można je tłumaczyć andropauzą czy też nie. Poziom testosteronu powyżej 4 ng/ml w zasadzie wyklucza zaburzenie funkcji seksualnych i powinien być sygnałem do szukania innych przyczyn dolegliwości.

Leczenie andropauzy i hipogonadyzmu

Leczenie polega oczywiście na podawaniu androgenów - zazwyczaj testosteronu lub jego pochodnych. Tylko w przypadku hipogonadyzmu pochodzenia przysadkowego możemy podawać hormony przysadkowe lub podobne pobudzające jądra do produkcji testosteronu.

Preparaty testosteronu  podajemy w postaci:

• domięśniowych zastrzyków (najlepsza forma pod względem skuteczności , niestety dość uciążliwa dla pacjenta)
• preparatów doustnych (są problemy z wchłanianiem takich preparatów, mała skuteczność przy przewlekłym leczeniu, nie polecam)
• preparatów przezskórnych (bardzo dobra forma)

Podstawowym przeciwwskazaniem do leczenia są choroby gruczołu krokowego. Przy łagodnym przeroście gruczołu krokowego w początkowym stadium (mała objętość gruczołu, niski poziom wskaźnika chorób prostaty PSA) istnieje możliwość ominięcia tego ograniczenia poprzez podawanie zmodyfikowanej formy testosteronu - dihydrotestosteronu. 

Leczenie przezskórną formą tego preparatu na wiele innych  zalet, ale jest  jeden podstawowy  problem - ten doskonały preparat  nie jest dostępny w Polsce...

Ech Pani Minister...